HISTORIA
ODDZIAŁ INSTYTUTU OCHRONY ROŚLIN W SOŚNICOWICACH
Lata 50-te
W sierpniu 1955 roku Prezydium Powiatowej
Rady Narodowej w Gliwicach przekazało Instytutowi Ochrony
Roślin nieruchomość w Sośnicowicach, która składała się z
budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarskich na działce
o powierzchni ponad 2 ha. Budynek mieszkalny był willą wybudowaną
na początku XX wieku przez miejscowego lekarza. Obiekt położony
był około 10 km od centrum Gliwic. Przedstawicielem strony
odbierającej był Leonard Klicza, później długoletni i zasłużony
pracownik Oddziału. Tak powstała w Sośnicowicach pierwsza
jednostka organizacyjna IOR, która nosiła nazwę "Dział
Badania Stonki Ziemniaczanej". Stonka ziemniaczana, jej
biologia i zwalczanie była przedmiotem prac prowadzonych przez
profesora Mieczysława Miksiewicza w pierwszym okresie działania
jednostki. Do roku 1960 była to podstawowa tematyka badawcza
w Sośnicowicach. W okresie tym powstało kilkanaście publikacji
autorstwa Mieczysława Miksiewicza, Kazimiery Kliczowej, Leonarda
Kliczy i Antoniego Jagielskiego.
Lata 60-te
W roku 1960, po wybudowaniu dwóch budynków laboratoryjnych,
powstały nowe jednostki organizacyjne: Laboratorium Fungicydów,
Laboratorium Zoocydów i Laboratorium Chemiczne. W laboratoriach
biologicznych w latach 60. prowadzono ocenę skuteczności działania
fungicydów, insektycydów i akarycydów. Obie grupy specjalistów
prowadziły doświadczenia nad skutecznością działania środków
w warunkach laboratoryjnych, polowych i szklarniowych. Analizie
poddawano środki produkcji krajowej i zagranicznej. Pozytywne
wyniki uzyskiwane w tych doświadczeniach stanowiły podstawę
ich dopuszczenia do obrotu handlowego i stosowania w rolnictwie.
Już na początku lat 60. badania prowadzono w oparciu o ujednolicone
metodyki badawcze. Do zadań Oddziału w tym okresie należała
również kontrola skuteczności działania środków ochrony roślin
znajdujących się w różnych miejscach sprzedaży, opracowywanie
nowych metodyk badań i polepszanie metod istniejących. Laboratoria
fungicydów i zoocydów ściśle współpracowały z przemysłem chemicznym
i jego placówkami naukowo-badawczymi w zakresie ustalania
skuteczności działania nowych substancji biologicznie czynnych,
ich mieszanin i różnych form użytkowych.
W roku 1960 rozpoczęło działalność Laboratorium Chemiczne
zorganizowane przez profesora Tadeusza Stobieckiego. Zadaniem
tego laboratorium była praca usługowa, organizacyjna i działalność
naukowo-badawcza. Główną tematykę stanowiły pozostałości środków
ochrony roślin w roślinach, analiza chemiczna i fizykochemiczna
form użytkowych środków, ocena jakości parametrów istotnych
z punktu widzenia prawidłowego działania i stosowania agrochemikaliów.
W Laboratorium opracowywano wnioski do Ministerstwa Rolnictwa
dotyczące dopuszczania do obrotu nowych środków ochrony roślin.
W tych latach, właśnie w Sośnicowicach, profesor Tadeusz Stobiecki
wraz z zespołem współpracowników po raz pierwszy w Polsce
zorganizował i wdrożył nowoczesny system rejestracji środków
ochrony roślin. Również pierwsze prace z dziedziny badań pozostałości
rozpoczęto na początku lat 60. w Sośnicowicach. Laboratorium
chemiczne wykonywało prace z zakresu arbitrażu i rzeczoznawstwa,
prowadziło kontrolę jakości produkcji w polskich zakładach
produkujących środki ochrony roślin i zorganizowało ośrodek
normalizacyjny.
Tak szeroka działalność o zasięgu ogólnokrajowym sprawiła,
że w roku 1965 utworzono samodzielny Zakład Analizy, Kontroli i Rejestracji Pestycydów. Zakład ten rozwijał działalność naukową
i techniczną skupioną wokół zagadnień jakości, skuteczności
działania, analityki i fizykochemii środków ochrony roślin.
Stał się placówką o dużym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania
ochrony roślin w Polsce. Po paru latach Zakład zmienił nazwę
na Zakład Analizy i Kontroli Jakości kontynuując
podstawową działalność i doskonaląc systemy działania i warsztat
badawczy.
Lata 70-te
W roku 1972 utworzono Laboratorium Badania Pozostałości
Pestycydów, kierowała nim dr Margit Murawska. Laboratorium
to należało organizacyjnie do poznańskiego Zakładu Badania
Pozostałości Pestycydów i wykonywało liczne prace analityczne
związane z kontrolą poziomu pozostałości środków w materiale
roślinnym w Polsce.
W roku 1973 dr Mariola Głazek zorganizowała Pracownię Doświadczalnictwa
Terenowego i Wdrożeń, która w ścisłej współpracy z taką samą
pracownią w Poznaniu wykonywała badania nad nowymi metodami
ochrony roślin w Polsce południowo-zachodniej w doświadczeniach
poletkowych i łanowych. W okresie późniejszym pracownia ta
stała się częścią Zakładu Analizy i Kontroli Jakości Pestycydów
rozwijając podstawowe prace fitopatologiczne i specjalizując
się w dziedzinie ochrony zbóż przed chorobami. Pracowania
prowadziła ocenę efektywności zabiegów ochrony roślin w warunkach
polowych. Zakres prac obejmował badania skuteczności, fitotoksyczności
i ekonomiki stosowania chemicznych środków ochrony roślin
w warunkach produkcji rolniczej. Badano środki uprzednio sprawdzone
w skali laboratoryjnej, szklarniowej i poletkowej. Celem głównym
było wdrożenie tych środków do praktyki rolniczej określenie
zakresu stosowania i dawek. Pracownia, a obecnie Zakład Badania
Skuteczności Środków Ochrony Roślin, rozwijała i rozwija nadal
działalność usługową i szkoleniową w ramach doradztwa, prac
eksperckich i rzeczoznawstwa ochrony roślin. Gromadzona jest
również literatura z dziedziny stosowania środków i chorób
roślin, w tym unikalne atlasy chorób i literatura dla prawidłowej
diagnostyki.
W latach siedemdziesiątych wzmocniła się znacznie baza techniczna
i aparaturowa Zakładu Analizy i Kontroli Jakości Pestycydów
(nowy budynek laboratoryjny) i pod koniec lat 70. Oddział
liczył ponad 80 osób i prowadził działalność w dziedzinach,
które stały się specjalizacją Oddziały w Sośnicowicach. Były
to między innymi: chemiczna i biologiczna kontrola jakości
środków ochrony roślin, zwalczanie chorób zbóż w tym rozwijanie
laboratoryjnych metod badawczych, badanie pozostałości i ścisłe
doświadczenia skuteczności działania środków.
Lata 80-te
Kolejni Kierownicy Oddziału – dr Jan Święch i dr Leonard Ogierman rozwijali działalność podstawową uzupełniając ją pracami wynalazczymi (nowe formy
użytkowe, nowe kompozycje substancji biologicznie czynnych)
oraz pracami podstawowymi z dziedziny mechanizmu działania
środków ochrony roślin i nowych metod analitycznych. Rozwinięto
również laboratorium syntezy chemicznej, gdzie dr Andrzej
Siłowiecki i dr Janusz Świętosławski dokonywali syntez substancji
biologicznie czynnych, ich metabolitów i półproduktów oraz
wykorzystywali te substancje we własnych oryginalnych pracach
badawczych. Duży postęp odnotowano w analityce chemicznej
i w badaniach fizykochemicznych. Zespół chemików analityków
(dr Andrzej Siłowiecki, dr Bożena Rycaj, mgr Jadwiga Doroz, mgr Stanisław Stobiecki)
wykonał wiele prac analitycznych o znaczeniu ogólnokrajowym.
Zespół zajmujący się badaniem skuteczności środków ochrony
roślin (dr Elżbieta Palik, inż. Barbara Grabowska, mgr Danuta
Gmiterek) przez wiele lat prowadził prace umożliwiające dobrą
kontrolę ochrony roślin w Polsce i wprowadzanie nowych, skutecznych
technologii.
Lata 90-te
Od roku 1990 w Oddziale w Sośnicowicach działają dwa zakłady
naukowe: Zakład Badania Skuteczności Środków Ochrony Roślin
i Zakład Analizy Środków Ochrony Roślin. Podstawowa tematyka
i specjalizacja Oddziału pozostała nie zmieniona, uzupełniono
wiele istotnych elementów, polepszono bazę aparaturową, rozwinięto
niektóre dziedziny o specjalistyczne badania podstawowe.
Specjalizacją Oddziału są:
- fitopatologia (diagnostyka i ochrona zbóż),
- analityka i fizykochemia środków ochrony roślin,
- badanie jakości środków ochrony roślin (metody chemiczne
i biologiczne),
- ochrona środowiska w tym zabezpieczanie i usuwanie odpadów pestycydowych,
- ocena skuteczności środków ochrony roślin w ścisłych doświadczeniach
poletkowych,
- normalizacja środków ochrony roślin,
- badanie pozostałości środków ochrony roślin w materiale
roślinnym, glebie i wodzie,
- ekspertyzy z dziedziny jakości,
- ekspertyzy z dziedziny wpływu odpadów pestycydowych na
środowisko,
- analizy koncentratów technicznych,
- badanie możliwości łącznego stosowania agrochemikaliów,
- badanie fitotoksyczności,
- ekspertyzy i opinie prawne z dziedziny gospodarki odpadami.
W drugiej połowie lat 90. Oddział IOR w Sośnicowicach wraz
z Zespołem współpracowników z IOR w Poznaniu i innych instytucji
zrealizował pod kierunkiem Kierownika Oddziału mgr Stanisława
Stobieckiego wiele projektów, prac i programów z dziedziny
postępowania z odpadami pestycydowymi.
W ramach jednego ze zrealizowanych projektów PHARE uzyskano
bardzo poważne środki na zakup sprzętu potrzebnego do likwidacji
składowisk nieprzydatnych pestycydów – tzw. mogilników. Zorganizowano
i wyszkolono specjalistyczną ekipę, która ma możliwość prowadzenia
działań w warunkach największego zagrożenia chemicznego. Ekipa
ta ma za sobą kilkadziesiąt poważnych akcji, w tym wiele działań
interwencyjnych np. po pożarach, powodzi i awaryjne zabezpieczenie
niebezpiecznych trucizn.
W roku 1998 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej w Katowicach nagrodził Oddział w Sośnicowicach główną
nagrodą za działalność na rzecz ochrony środowiska naturalnego.
2000+
Zorganizowano dwa projekty PHARE, bardzo ważne
dla rozwiązania problemu odpadów pestycydowych w Polsce. Są
to:
W roku 2000 rozpoczęto prace nad uzyskaniem oficjalnej akredytacji
Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji w Warszawie dwóch Zakładów
Oddziału:
Prowadzone są prace modernizacyjne i remontowe na poważną
skalę, co ma na celu osiągnięcie stabilizacji tematycznej,
kadrowej i finansowej w trudnych warunkach wynikających z
obecnego mechanizmu finansowania jednostek naukowo-badawczych.
|